نشست علمی معرفی کتاب ابن سینا: مجموعه مقالات تفسیری و انتقادی

 | تاریخ ارسال: 1401/12/15 | 
به همت انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق علیه السلام و معاونت پژوهشی دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد دانشگاه امام صادق علیه السلام «نشست علمی معرفی کتاب ابن سینا: مجموعه مقالات تفسیری و انتقادی» با حضور مولف اصلی کتاب جناب آقای دکتر احمد عسگری عضو هیات علمی گروه فلسفه دانشگاه شهید بهشتی و به میزبانی جناب آقای  دکتر حامد آرضایی عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام در تاریخ ۲۶ بهمن ماه ۱۴۰۱ از ساعت ۱۰ الی ۱۲ به صورت مجازی برگزار گردید. (برای مشاهده کامل فایل تصویری این نشست روی این لینک کلیک کنید.)

دبیر علمی جلسه دکتر حامد آرضایی در ابتدا به معرفی اجمالی سرویراستار ترجمه اثر «ابن سینا مجموعه مقالات تفسیری و انتقادی» دکتر احمد عسگری پرداختند، ایشان دانش آموخته دانشگاه امام صادق علیه السلام و شهید بهشتی و درحال حاضر استاد و عضو هیأت علمی گروه فلسفه دانشگاه شهید بهشتی هستند و در حوزه فلسفه اسلامی و غرب، به خصوص مطالعات فلسفه یونانی با تمرکز بر فلسفه ارسطویی به مطالعه می پردازند. همچنین ایشان کارگاه های متعددی در حوزه زبان یونانی برگزار کرده اند. از فعالیت های چند سال اخیر دکتر عسگری تلاش برای معرفی فضای فلسفی درحال شکلگیری غرب نسبت فلسفه اسلامی است که کتاب حاضر از ثمره این تلاش‌هاست.
دکتر آرضایی در آغاز مقدمه کوتاهی در مورد تاریخ برخورد غرب با فلسفه اسلامی بیان داشتند، از ترجمه‌های نخستین فارابی و ابن سینا در قرون ۱۱ و ۱۲ میلادی تا آثار چاپ شده در مورد ابن سینا در دهه های پایانی قرن ۱۹ در انتشارات بریل که شروعی مجدد برای این برخورد بود که توجه جهان اروپایی به ابن‌سیناپژوهی و سنت اسلامی را نمایان کرد. در ادامه اما در دو دهه اخیر تغییر دیدگاهی رخ داده است و کتاب حاضر که چاپ سال ۲۰۱۳ دانشگاه کمبریج به سر ویراستاری پیتر آدامسون است، این رویکرد جدید را نمایان می‌کند.
کتاب حاضر به زمینه های مختلف تاریخی، زیست فلسفی، زمانه، اندیشه منطقی، معرفت‌شناختی، روش شناختی، مواجهه ابن سینا نسبت به فلسفه پیش از خود و مواجهه فیلسوفان پسین نسبت به ابن سینا، فلسفه طبیعی، نظریه پزشکی، الهیات بمعنی الاخص و الهیات بمعنی الاعم می پردازد، که بنا بر سنت مطالعات علوم انسانی در اروپا هم نشان دهنده مطالعات پیشین در مورد مطالعه است و هم مخاطب را تا نقطه آغاز پژوهش های آینده پیش می برد.
در ادامه دکتر عسگری در توضیحاتی به تفاوت مطالعات فلسفه اسلامی در غرب با مطالعات در فضای داخل ایران اشاره کردند.
او در بیان تفاوت مطالعات به شکل گیری مطالعات غربی در محیطی متفاوت از فضای داخل کشور اشاره کرد و در ادامه تفاوت دو رویکرد مختلف مطالعات فلسفی یعنی مطالعه محض انتزاعی-عقلی و دیگری مطالعه تاریخی را توضیح داد. در رویکرد اول فلسفه به عنوان یک علم و معرفت مورد مطالعه قرار می گیرد و جنبه معرفت‌بخش آن مورد توجه است ولی در مورد دوم فلسفه به عنوان بخشی از فرهنگ مورد مطالعه است. مطالعات در اروپا با تمرکز بر روش دوم انجام می‌شود از همین روست که در آکادمی های غربی این دست مطالعات در دپارتمان های مطالعات کلاسیک انجام می شود نه در دپارتمان های فلسفه.
استفاده از متد‌ها و امکانات گوناگون در مطالعات فلسفه به صورت تاریخی و کلی نه به صورت خاص و موردی که نگاه به جریان تاریخ  فلسفه و فهمیدن فیلسوف در سیر تاریخی از دیگر تفاوت های موجود است.
در ادامه دلیل اهمیت توجه به مطالعات غربی توسط دکتر عسگری بیان شد که به دلیل ارتباطات شکل گرفته نمی توان به آنچه در دیگر نقاط جهان می‌گذرد بی توجه بود مخصوصاً در غرب که صدایی بلندتر از همه دارد از سوی دیگر حجم و کیفیت مطالعات غرب به گونه ای است که نمی‌توان نسبت به آنها بی تفاوت بود. روش‌ها، منابع و محتوای قابل توجهی در این مطالعات وجود دارد و همچنین ما برای بیان و ارائه دارایی های فرهنگی و فلسفی خودمان احتیاج به زبان و ابزار نوین داریم تا معرفی و ارتباطات را به نحوی موثرتر به پیش ببریم.
تفاوت دیگر کار تحقیقی در غرب و ایران این است که در ایران انفصال و گسست در مطالعات به چشم می آید. هرکس مستقل از دیدگاه سایر پژوهشگران این عرصه به مطالعه می پردازد درحالی که در غرب عکس این مطلب صادق است؛ مطالعات با توجه به پژوهش های انجام شده و در مسیری مشخص با توجه به منابع، متد و روش های تاریخی دارای هویت علمی انجام می‌شود.

درباره ترجمه کتاب
 دلیل انتخاب این کتاب به چند مورد برمی گردد:
۱. جامعیت این کتاب و توجه به ابعاد گوناگون اندیشه ابن سینا.
۲. این کتاب جنبه مدخل ندارد بلکه جنبه تحقیقی-انتقادی دارد.
 ۳. گروه مولف از افراد برجسته در حوزه مطالعات اسلامی و از حلقه های مهم مطالعاتی در غرب هستند.
۴. وجود حلقه های گوناگون مطالعاتی در غرب مثل حوزه انگلیسی، آلمانی و فرانسوی زبان این نیاز را ایجاد می‌کند که با حلقه های کمتر مطرح شده در کشور بیشتر آشنا شد مثلاً در ایران با حوزه فرانسوی زبان و گفتمان کُربن آشنایی بیشتری وجود دارد و آشنایی با این کتاب و گروه مولفان که می‌توان آنها را در حلقه گوتاس بر شمرد می تواند راه‌گشا باشد.
۵. محتوای قابل توجه کتاب.
۶. تغییرات ایجاد شده در کتاب مثل اضافه کردن دو مقاله و جابجایی ترتیب مقالات که در مکاتبات با آقای آدامسون هم مطرح شده است.
۷. استفاده از اصطلاحات رایج و شناخته شده فلسفه اسلامی در ترجمه.
۸.. تلاش برای نگارش متنی که مخاطب فارسی زبان احساس خوبی از مطالعه آن داشته باشد.
۹. دقت و صحت بسیار بالای ترجمه با توجه به سه مرتبه مقابله انجام شده.

پرسش و پاسخ
اولین پرسش مطرح شده توسط حضار در باب تفاوت سنت های اروپایی در تحقیقات فلسفه اسلامی بود که در پاسخ استاد سنت فرانسوی زبان قدیمی تر و سنتی انگلیسی زبان جدیدتر قلمداد شد.
دو نکته دیگر نیز وجود دارد:
۱. اینکه بسیاری آثار و مکتوبات در چند دهه اخیر کشف شده و در حوزه منابع جدیدی قرار گرفته که در اختیار گذشتگان نبوده است این منابع هم شامل حوزه مطالعات اسلامی از جمله فلسفه اسلامی و هم شامل فلسفه یونانی یعنی آثار شارحان ارسطویی و نوافلاطونی می شود.
۲. تفاوت رویکردها در نگارش مهم در تفاوت این سنت ها موثر است مثلا فردی مانند کربن فیلسوفانه می نگارد درحالی که در حوزه انگلیسی زبان نگارشی تحقیقی-تاریخی غلبه دارد.
سوال دوم ناظر بر سیاق و نه روش شناسی مطالعات تاریخی اواخر قرن بیستم خصوصا کارهای آقای گوتاس بود.
دکتر عسگری در پاسخ به این پرسش بیان کردند کهمطالعه فلسفه به صورت یک جریان کلی بر روی تمام این محققان اثر داشته است. همچنین می‌توان بررسی این نکته را در مقدمه تاریخ فلسفه امیل بریه مشاهده کرد که این تصور جدید از فلسفه و تاریخ فلسفه امری متاخر است و غیر از تاریخ نحله های فلسفی است. این مطالعات یک تاریخ متصل بوده و این نگاه، نگاه جدیدی است.
در ادامه دکتر آرضایی دیدگاه های دیگری را برای مطالعه ابن سینا در اروپا معرفی کردند مثلاً دکتر ارهارد در دانشگاه بوخوم و حلقه ایشان که با تاکید بر مطالعات زبان شناسی، تاریخ مفهوم، تاریخ ایده، تاریخ اندیشه و تاریخ اجتماعی هستند.
دکتر آرضایی سوال بعدی را اینطور بیان کردند که تفاوت آثار این چنینی با نگاه های فیلولوژیک نسبت به آثاری مانند آثار استیون مِن و ویسنوفسکی که بنیه قوی تر فلسفی دارند چگونه است؟
دکتر عسگری در پاسخ کتاب الهیات ابن سینا: مطالعه در سیاق تاریخی و علمی نوشته آقای ویسنوفسکی را به عنوان نمونه بسیار خوب روش های جدید برای مطالعه علمی و تاریخی ابن سینا برشمردند که به همت ایشان به زودی به زیور طبع آراسته خواهد شد.
دکتر عسگری استیون مِن را یک محقق درجه اول در فلسفه ارسطویی معرفی می کنند که آثار کم تعداد در مورد فلسفه اسلامی نگاشته است ولی همین آثار محدود بسیار مهم و با کیفیت هستند.
اینکه من ابن سینا را در نسبت با اسکندر افرودیسی بررسی می کند یا با بررسی نظریه وجود ابن سینا در سیاق ابن رشد و ارتباط دادن آن با مسئله وحدت نظریه ابن سینا در مورد نسبت وجود و ماهیت را بسیار واضح می‌کند.
سوال آخر که توسط دکتر آرضایی مطرح شد این بود که انگیزه ها در آکادمی های غربی از این مطالعات دامنهدار سخت و پرهزینه چیست؟
دکتر عسگری در پاسخ با تفکیک کردن انگیزه افراد و آکادمی ها بیان داشتند که انگیزه افراد می‌تواند ذوق و تجسس علمی باشد ولی انگیزه آکادمی ها را می‌توان در تاثیر به سزای فلسفه اسلامی در فرهنگ غربی و مطالعه آن به هدف غنای فرهنگی خود دانست که در دوران قدیم دو نهضت ترجمه در ابعاد وسیع و با تاثیر گسترده صورت گرفته است یک بار از یونانی به لاتینی، سریانی و عربی و یک مرتبه از عربی به لاتینی و عبری، و این اهمیت سنت اسلامی را در غرب نشان می دهد.
در حیطه ایدئولوژیک نیز مهمترین رقیب غرب فرهنگ و تمدن اسلامی است که ارزش ها و باورهای خود را حفظ کرده و بر آن پافشاری می کند. هرچه فرهنگ، جامعه و فلسفه اسلامی در غرب شناخته شده تر باشد مواجهه آنها با فرهنگ اسلامی بهتر و پخته تر خواهد بود.


دفعات مشاهده: 235 بار   |   دفعات چاپ: 80 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر