توزیع منابع اقتصادی در سیره امام جواد علیه‌السلام

 | تاریخ ارسال: 1402/3/28 | 
دکتر بهمن زینلی، استادیار گروه تاریخ دانشگاه اصفهان، و مهناز امیری، از دانشجویان آن دانشگاه، در مقاله‌ای با عنوان «تحلیلی بر سیره اقتصادی امام جواد علیه‌السلام» مطالعه مختصری بر تأمین منابع مالی و توزیع آن‌ها در زندگانی امام جواد علیه‌السلام داشته‌اند که بخشی از آن را در ادامه از نظر می‌گذرانید.
امام جواد علیه‌السلام در طول زندگی پربار اما کوتاه خویش، بر آن بودند تا ارتباط با مردم را حتی در سخت‌ترین مواقع حفظ کنند و با بذل و بخشش به فقرا و مساکین، کرامت اهل بیت علیهم‌السلام را به اثبات رسانند. ایشان این سیره را به امر پدر بزرگوارش آغاز کردند و به انجام رساندند. امام جواد علیه‌السلام از همان کودکی، به بخشندگی معروف بودند. در روایتی آمده که در همان دوران کودکی امام، عده زیادی از مردم در مقابل منزل ایشان تجمع می‌کردند تا از ایشان حاجت بطلبند و امام جواد علیه‌السلام از آنان دست گیری نمایند. این باعث شد تا خدمت‌کاران امام، تصمیم بگیرند که ایشان را از درب دیگری داخل و خارج کنند تا مردم برای امام جواد علیه‌السلام مزاحمت ایجاد نکنند. وقتی این خبر به امام رضا علیه‌السلام رسید، طی نامه به حضرت جواد علیه‌السلام فرمودند:
به حقی که به عنوان پدر برگردن تو دارم، از تو می‌خواهم تا از همان درب اصلی رفت و آمد کنی؛ همراه خود زر و سیم داشته باش تا به نیازمندان عطا کنی؛ تا می‌توانی به فقیران کمک کن و از آنان دست‌گیری نما و سعی کن آشنایی را که می‌شناسی -و در درجه اول خویشاوندانت را- از حاجتی که دارند، بی‌نیاز سازی و آن‌ها بیشتر از بخشش تو بهره‌مند شوند.
مبارزه مخفیانه با حاکمیت ظلم، رفع نیازهای مالی بیت امامت، رفع نیازهای اقتصادی شیعیان و سادات نیازمند، رفع مشاجرات مالی شیعیان، تقویت تبلیغاتی شیعه و حمایت از شاعران متعهد، تأمین معیشت وکلا و کارگزاران شبکه وکالت، دست‌گیری از فقیران و درماندگان جامعه در دوره‌های مختلف، از مواردی بود که ائمه علیهم‌السلام به آن عنایت داشتند.

کمک به سادات و علویان

سادات جزء گروه انقلاب علوی بودند که حکومت‌ها را نمی‌پذیرفتند؛ حاکمان را ظالم می‌دانستند؛ با آن‌ها مبارزه می‌کردند و از حمایت مردم برخوردار بودند. امام جواد علیه‌السلام از اموالی که در دست داشتند، به سادات و علویان انقلابی کمک می‌کردند. کسانی که مسلمان نشده و حکومت را نپذیرفته بودند، به وسیله این علویان مسلمان می‌شدند. آنان چون علویان را ضد خلیفه می‌دانستند، به آن‌ها کمک مالی می‌کردند. این علویان با امام ارتباط داشتند و دست‌های سیاسی، اقتصادی، تبلیغاتی بودند که از مرکز تشکیلات پول برای امام می‌فرستادند و از ایشان دستور مبارزه می‌گرفتند.
دشمنی بنی عباس با بنی هاشم، موجب تحمیل ظلم مضاعفی بر سادات و علویان شده بود و محرومیت و فقر شدیدی را بر آنان حاکم کرده بود؛ ازاین رو، امامان علیهم‌السلام نهایت مراقبت را نسبت به سادات به خرج می‌دادند. این امر شامل کسانی از بنی هاشم که میانه خوبی با حضرات معصومین علیهم‌السلام نداشتند نیز می‌شد. به نقل کلینی، امام جواد علیه‌السلام مبلغ سیصد دینار به ابوهاشم می‌دهد تا به بعضی از نواده‌های امام موسی کاظم علیه‌السلام تحویل دهد.

کمک به نیازمندان

احمد بن حدید می‌گوید: با گروهی برای شرکت در مراسم حج می‌رفتیم که راهزنان اموال ما را ربودند. وقتی به مدینه رسیدم، حضرت جواد علیه‌السلام را در کوچه‌ای ملاقات کردم، به منزل حضرت رفتم و داستان را به عرض امام رساندم. حضرت دستور داد لباسی و پولی برایم آوردند و فرمود: «پول را میان همسفران خویش به همان مقدار که دزدها از آنان به غارت برده اند، تقسیم کن!» پس از تقسیم، دریافتم پولی را که امام عطا کرده بود، درست به همان اندازه بود که از ما دزدیده شده بود؛ نه کم تر و نه بیش تر.
علی بن مهزیار، وکیل امام علیه‌السلام، می‌گوید: در سال ۲۲۰ قمری، از نظر اقتصادی فشار زیادی به شیعیان وارد گردید و حکومت اموال بسیاری از آنان را به عنوان مالیات مصادره کرد. در آن سال، نامه‌ای به امام نوشتم و این مشکلات را بیان کردم. امام در جواب فرمود: «چون سلطان به شما ستم کرده است و شیعیان تحت فشار قرار دارند، امسال خمس را فقط در طلا و نقره‌ای که سال بر آن گذشته است، واجب کردم. دیگر وسایل زندگی مانند حیوانات، ظروف، سود سالیانه، باغ‌ها و کالاها، خمس ندارد. این تخفیف از ناحیه من به شیعیان است تا فشار دستگاه حاکم آنان را مستأصل نکند».
ایشان همچنین می‌فرمایند: نعمت خدای متعال بر احدی، گران و سنگین نمی‌شود، مگر این که به همان نسبت، مسئول نیازمندی‌های مردم است؛ بنابراین، هر کس از عهده این هزینه برنیاید، نعمت خود را در معرض زوال و نابودی قرار داده است.
مردی خدمت امام جواد علیه‌السلام عرض کرد: «به اندازه مروت و مردانگی ات، چیزی به من عطا کن!» حضرت فرمود: «به آن اندازه در توانم نیست». سائل عرض کرد: «به اندازه خودم عطا فرما!» حضرت فرمودند: «به این مقدار آری؛ ای غلام، یک صد دینار به او بپرداز». اسماعیل بن عباس هاشمی گفت: «روز عید خدمت حضرت امام جواد علیه‌السلام رسیدم و از تنگ‌دستی شکایت کردم. حضرت جانماز را کنار زدند و از روی زمین، مقداری طلا برداشته، به من دادند. آن را به بازار بردم شانزده مثقال طلا بود».

پرداخت صله و هدایا

علی بن مهزیار می‌گوید: حضرت امام جواد علیه‌السلام نماز واجب و غیرواجب خود را در یک قبای خز طارونی به جای آوردند و به من هم قبای خز دیگری بخشیدند و فرمودند: «این لباس را هنگام نماز پوشیده‌ام!» سپس به من فرمود: «ای علی! این لباسِ اهدایی را هنگام نماز خواندن بپوش!». محمد بن سهل بن الیسع قمی از افرادی بود که به افتخار دریافت لباس متبرک از امام نهم علیه‌السلام نائل شد. او در این باره می‌گوید: در شهر مکه، مجاور بودم. از آن جا به مدینه آمدم و به حضور حضرت جواد علیه‌السلام رسیدم. در نظر داشتم که از آن امام عالی‌قدر درخواست کنم که به من لباسی به عنوان تبرک عنایت کند؛ اما فرصت نشد و از محضرش خداحافظی کردم و از شهر مدینه منوره بیرون آمدم.
همان موقع که به راه افتادم، پیکی از راه رسید. او لباسی به همراه داشت که در بقچه‌ای پیچیده بود و از اهل کاروان درباره محمد بن سهل قمی می‌پرسید تا اینکه به من رسید و مرا شناخت. به من گفت: «مولای تو (امام جواد علیه‌السلام) این لباس را برایت هدیه فرستاده است». لباس های اعطایی امام، دو لباس نرم و نازک بود. احمد بن محمد گوید: «محمد بن سهل قمی از دنیا رفت. من او را غسل دادم و در آن دو لباس اهدایی امام علیه‌السلام کفن کردم».

* «تحلیلی بر سیره اقتصادی امام جواد علیه‌السلام»؛ بهمن زینلی، مهناز امیری؛ مجموعه مقالات همایش سیره و زمانه حضرت امام جواد علیه‌السلام، سال ۱۳۹۵، ج ۲، صص ۳۶۹-۳۸۷.

کلیدواژه ها: دانشگاه مرجع | دانشگاه امام صادق(علیه السلام) | دانشگاه مرجع اسلامی | دانشجو | اساتید | |



CAPTCHA

دفعات مشاهده: 1028 بار   |   دفعات چاپ: 120 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر