انتشار ترجمه فارسی کتاب «نظریه پردازی ارتباطات؛ خوانش هایی در پهنه سنت ها»

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۹/۳/۳ | 

ترجمه فارسی کتاب "نظریه پردازی ارتباطات؛ خوانش هایی در پهنه سنت ها" اثر رابرت تی. کریگ و هیدی ال. مولر (۲۰۰۷) به قلم محسن بدره (استادیار دانشگاه الزهرا )، روح الله گلمرادی، علی نجات غلامی و مهدی یوسفی در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات انجام شده و در دست انتشار است.

معرفی کتاب برگرفته از مقدمه
نظریه‌پردازی ارتباطات: خوانش‌هایی در پهنه سنت‌ها، درآمدی جدید به نظریه ارتباطات بر مبنای الگوی ترکیبی رشته است که به منظور وارد کردن خوانندگان در نظریه‌پردازی ارتباطات طرح ریزی شده است. کریگ (1999) نظریه ارتباطات را به عنوان یک حوزه مطالعاتی مرکب از هفت سنت فکری متمایز با یک تمرکز مشترک بر مسائل ارتباطی عملی ترسیم کرده است. کتاب‌های درسی پیشرو، الگوی هفت سنت را به عنوان یک چشم‌انداز اجمالی بر رشته پذیرفته اند. از آنجا که نظریه ارتباطات به واقع مشتمل بر صدها نظریه متفاوت است که ارتباطات را از منظر دیدگاه‌های مختلف و به ظاهر نامرتبط نگریسته‌اند، موضوع آن برای دانشجویان تازه وارد آشکارا گیج کننده است. تنوع شیوه‌های فکری در درون رشته ارتباطات، پیچیدگی فهم نظریه ارتباطات را  بیشتر می‌کند. از آنجا که زبان نظریه‌های مختلف ماهیتاً متفاوت است، فراهم آوردن یک تصویر منسجم از نظریه ارتباطات اغلب کاری بسیار دشوار و ناممکن به نظر می‌رسد. از این رو پرداختن اجمالی کتب درسی به مدل ترکیبی یک وحدت و ساختار اولیه به رشته داده و به دانشجویان کمک می‌کند تا آن را درک کنند.

هدف ما در این کتاب فراهم آوردن پایه‌ای عمیق‌تر برای فهم و استفاده از رویکرد ترکیبی به نظریه ارتباطات است. در این راستا، ما یک مجموعه مرجع از خوانش‌های منابع اولیه به همراه توضیحاتی در ابتدا و پیشنهاداهایی برای تحقیق بیشتر کنار هم نهاده‌ایم. خوانش‌ها هم شامل متون کلاسیک از سنت‌های نظریه ارتباطات بوده و هم شامل گزینش‌هایی جدیدتر که روندهای اخیر را نشان می‌دهند. این کتاب یک ساختار پیشرفته‌تر برای فهم اندیشه‌های متنوع و دانماً در حال ظهوری است که رشته ارتباطات را شکل می‌دهند. همچنین امکان، عملیاتی‌بودن و مفید بودن طرح نظریه‌پردازی ارتباطات برای همه از دانش‌ورزان سطح بالا گرفته تا خوانندگان عمومی کنجکاو در این کتاب مورد تأکید قرار گرفته است.
دوره‌های علوم اجتماعی درباره نظریه ارتباطات که در حدود سال 1950 آغاز گردید گلچینی از ایده‌های پراکنده از سنت‌های موجود مانند نشانه‌شناسی، روانشناسی اجتماعی و فرمان‌شناسی را گرد هم آورد. حوزه نظریه ارتباطات در معنی واقعی کلمه گاهی به جلو می‌رفت و گاهی به عقب. در طول زمان سنت‌های فکری مختلفی مانند بلاغت وجود داشت که بسیار پیش‌تر از آن که رشته‌ای تحت عنوان نظریه ارتباطات وجود داشته باشد، بوده‌اند. با نگاه به گذشته، آن‌ها به عنوان سنت‌های نظریه ارتباطات دیده شدند، و بر اساس همین منطق است که رشته، سنت‌های مختلفی که اکنون دارد را در برگرفته است. مشکلی که ما اکنون در طرح نظریه‌پردازی ارتباطات با آن مواجهیم چگونگی استفاده از این سنت‌های متعدد به شکلی بهینه برای بهتر کردن ارتباطات انسانی است.

هر کدام از از این هفت سنت، مسائل مختلفی درباره جامعه و ماهیت ارتباطات برای گفتن دارند. سنت بلاغی قدیمی‌ترین سنت بوده که در این کتاب به افلاطون و ارسوط رسیده و در چارچوب آن، ارتباطات به عنوان هنر گفتمان مفهوم‌پردازی شده است. در سنت نشانه‌شناختی، ارتباطات به عنوان میان‌ذهنیتِ واسطه‌گری‌شده به وسیله نشانه‌ها مفهوم‌پردازی شده و تاریخچه‌ای طولانی دارد که در این کتاب از مفهوم نقصان کلمات جان لاک شروع می‌شود. پنج سنت بعدی، خواستگاه‌های مدرن‌تری از نظریه‌ورزی دارند؛ آن‌ها با نظریه‌پردازی دانش‌ورزان پیرامون مسائل بافتار اجتماعی-تاریخی خودشان به منصه ظهور آمده‌اند. هوسرل نخستین مبنای نظریه‌پردازی برای سنت پدیدارشناختی را بنا نهاد که ارتباطات را به عنوان تجربه دیگری مفهوم‌پردازی می‌کرد. هرمنوتیک و گفتگو، ایده‌های اساسی این سنت می‌باشند. فرمان‌شناختی که به وینر برمی‌گردد و شامل طیفی از دیدگاه‌ها و اندیشه‌های جالب توجه می‌گردد، ارتباطات را به عنوان فرایند اطلاعات مفهوم‌پردازی می‌کند. رویکرد اجتماعی-روانشناختی، ارتباطات را به عنوان تعامل اجتماعی مفهوم‌پردازی می‌کند. 
بخشی از اثر هاولند به عنوان نخستین خوانش در این قسمت انتخاب شده است که در آن، وی چارچوبی برای مطالعه تجربی ارتباطات توسط عالمان اجتماعی ترسیم می‌کند. سنت اجتماعی-فرهنگی، ارتباطات را به عنوان یک فرایند نمادین مفهوم‌پردازی می‌کند که الگوهای مشترک اجتماعی-فرهنگی را تولید و بازتولید می‌کند. هربرتمید جزو نخستین دانش‌ورزانی است که چگونگی شکل‌دهی، بازتاب و حفظ ساختار جامعه توسط ارتباطات را نظریه‌پردازی می‌کند. سنت انتقادی، ارتباطات را به تفکر گفتمانیِ غالب بر انحراف حقیقت توسط قدرت مفهوم‌پردازی می‌کند. در این کتاب، این سنت به مارکس و انگلس برمی‌گردد.

وقتی به هر کدام از این سنت‌ها در چارچوب یک پیشروی تاریخی نظریه‌ورزی نگاه می‌کنیم، تفاوت‌های جالب توجهی در توسعه تفکر به چشم می‌آید: تفاوت‌هایی در خط سیر، آهنگ حرکت، نوسان‌ها در آرا و پرداختن متمرکز به ایده‌ای که این سنت‌ها بر اساس آن زنده‌اند. در طرح جاری نظریه‌پردازی ارتباطات، مسیرهای مختلفی بوده و این مسیرها شکل‌ها و جریان‌های خاصی داشته که ایده‌های در حال تغییر درباره طبیعت ارتباطات را به شکل‌های متفاوتی جهت داده‌اند.

بخش اول این کتاب تاریخچه اندیشه ارتباطی را دنبال کرده و بر تاریخ‌مند و فرهنگ‌مند بودن آن تأکید دارد. این بخش در واقعه با پرداختن به خواستگاه‌های تاریخی اندیشه ارتباطی، بافتاری برای کل کتاب فراهم می‌کند.

بخش دوم، چشم‌انداز فرانظری کتاب را معرفی کرده و درباره مفروضات آن بحث می‌کند. این بخش شامل اثر کریگ (1999) می‌باشد که در آن، ایده نظریه ارتباطات به عنوان یک حوزه معرفی گردیده و هفت سنت ارتباطی مطرح می‌گردد.

بخش‌های سه تا 9 بر هفت سنت متمرکز است. هسته اصلی هر کدام از هفت سنت ارتباطی، ترکیبی از چهار تا پنج خوانش است. خوانش‌ها، متون اصلی به صورت کامل یا منتخب می‌باشند و هر کدام جایگاه مهمی در سنت مورد بحث دارند. توالی خوانش‌ها در هر بخش مشابه هم است.
همچنین هر بخش با یک مقدمه در ابتدا و بخشی برای طرح‌های نظریه‌پردازی همراه است.

هر چند توالی خوانش‌ها در بخش‌های هفت سنت مشابه هم می‌باشد، اما این طراحی به منظور تکرار و عین هم درآمدن نیست. بلکه این نوع طراحی توالی تفکر در هر سنت را شرح داده و مسیرهای فکری در حال شکل‌گیری را پر رنگ ساخته و از این طریق، تنوع و تکثر موجود در هر سنت را روشن‌تر می‌سازد. دانش‌ورزانی که در یک سنت خاص خبره هستند می‌توانند بلافاصله خوانش‌های دیگری که برای فهم کامل میراث تاریخی و تفکر کنونی یک سنت می‌تواند و یا می‌بایست در نظر گرفته شوند را برشمرند.

در بخش نتیجه‌گیری دوباره به عقب برمی‌گردیم و در مورد وضعیت حوزه نظریه ارتباطات تأمل می‌کنیم و برخی از مشکلاتی که مانع نظریه‌پردازی ثمربخش می‌شود، به ویژه در سطح فرانظری، را از نظر می‌گذرانیم. همچنین چارچوب هفت سنت را ارزیابی مجدد کرده و به برخی انتقادها از آن می‌پردازیم. این نوشتار با تأملاتی درباره آینده حوزه نظریه ارتباطات به پایان می‌رسد. این کتاب بنیانی برای فعالیت‌های جاری در حوزه نظریه ارتباطات فراهم می‌کند. همگام با تلاش خوانندگان برای فهم، بحث، کاربست و نقد این متون، مشارکت آن‌ها در رشته کاربردی ارتباطات، طرح نظریه‌پردازی ارتباطات و ارتقای کنش‌های ارتباطی در جامعه تداوم پیدا خواهد کرد.

منابع:
Craig, R. T. (1999). Communication theory as a field .Communication Theory, 9, 119—161.



CAPTCHA

دفعات مشاهده: 66 بار   |   دفعات چاپ: 1 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر