گزارش هشتمین جلسه از سلسله جلسات آشنایی با رویکردهای میانرشتهای در مطالعات اسلامی با عنوان تأثیر حدیث و دانشهای آن در علوم اسلامی»
| تاریخ ارسال: 1399/6/30 |
هشتمین جلسه از سلسله جلسات آشنایی با رویکردهای میانرشتهای در مطالعات اسلامی با عنوان تأثیر حدیث و دانشهای آن در علوم اسلامی» روز پنجشنبه، ۲۷ شهریورماه ۱۳۹۹ از ساعت ۱۷ الی ۱۹ بهصورت برخط در بستر اسکایروم با سخنرانی آقای دکتر مهدی ایزدی استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق (ع) برگزار گردید.
آقای دکتر ایزدی در آغاز سخنان خود به جایگاه مهم فهم صحیح معارف اسلامی اشاره نموده که بدین منظور، حدیث و دانشهای آن جایگاه والایی در شناخت معارف اسلامی دارد. حجم قابل توجهی از روایات در کتب تفسیری وجود دارد و بسیاری از مفسران، آیه «لتبیّن للناس ما نزل الیهم» را اشاره به تفسیر روائی دانستهاند. در واقع با اینکه آیات قرآن روشن است، سؤالاتی حتی برای صحابه در خصوص آیات قرآن پیش میآمده و روایات تفسیری در حل این معضلات راهگشا بوده است. این نشاندهندهی اهمیت حدیث در تفسیر قرآن است تا با قرینه قرار دادن آنها، به تفسیر درست و فهم صحیح از آیات دست یابیم. مفسرین همگی اعتبار خبر متواتر در تفسیر را پذیرفتهاند. حتی علامه طباطبایی که روش قرآن به قرآن را اتخاذ کرده، به روایات متواتر استناد میکند. علاوه بر این، روایات محفوف به قرائن هم مورد پذیرش است. اما مشکل و نزاع اصلی در روایات آحاد است که حجم عمدهی احادیث نیز چنین است. بسیاری از مفسران، حجیت آن را رد کردهاند و در تفسیر به کار نبردهاند. با این حال، علامه طباطبایی در بحثهای روایی المیزان به تبیین اخبار آحاد تفسیری میپردازد. امروزه نظریه غالب، پذیرش اخبار آحاد در تفسیر است. آیت الله خوئی در این زمینه گویند: سیره عقلاء بر پذیرش اخبار ثقات بوده و میان فقهی یا تفسیری بودن آن تفاوت نمیگذارند؛ لذا روایات تفسیری را نباید به کناری گذاشت.
ایشان در ادامه به اهمیت علوم حدیث در علوم مختلف قرآن کریم اشاره داشته و روایات را در علوم قرآنی، بسیار حائز اهمیت دانستند؛ مانند علم اسباب النزول که از طریق روایات صحابه حضرت رسول(ص)و امامان(ع) نقل گردیده و به کتب تفسیری وارد شدهاست. علم قرائت نیز -که در حقیقت به سبب کاستیهای خط عربی در صدر اسلام پدید آمد- بهشکل روایتهایی از قراء و راویان ایشان به نسلهای بعدی منتقل گردید. همچنین روایات نزول قرآن بر هفت حرف است که احراز صحت و نیز فهم درست این روایات نقش مهمی در علم قرائات دارد که خود وابسته به علوم حدیث است. علم دیگر، تاریخ قرآن است که مراد از آن تاریخ مصحف است زیرا در بستر زمان جمع گشته است. نزول دفعی یا تدریجی فرآن نیز در همین قِسم میگنجد. البته نزول دفعی محل اختلاف بوده و افرادی چون شیخ مفید و آیت الله معرفت، مخالف آن هستند؛ گرچه غالبا موافق با آن هستند و دلیل اصلی ایشان، روایات این باب میباشد. علامه طباطبایی هم آن را پذیرفته و سعی نموده تا مؤیداتی از قرآن برای تأیید این نظر جمع آوری نماید. البته در مقابل، مخالفان نیز آن روایات را از سنخ اخبار آحاد دانسته و موضوع را رد کردهاند. مبحث صیانت قرآن نیز وابسته به علوم حدیث است؛ چه اینکه روایات متعددی در این خصوص و یا خلاف آن وارد شده و صحت یا عدم صحت آنها، در موضوع صیانت قرآن از تحریف اهمیت مییابد. در مبحث ناسخ و منسوخ تنها روایات متواتر میتواند کارآمد باشد؛ لذا این علم، نقش عمدهای در باب ناسخ و منسوخ ندارد. در زمینه تأویل آیات، علوم حدیث حائز اهمیت فراوان است. علامه طباطبایی به روایاتی اشاره نموده که آیات را از باب جری و تطبیق، تأویل کرده است. بخش قابل ملاحظه ای از روایات تأویلی، معتبر بوده و باطن آیات را مشخص میسازد.
آقای دکتر ایزدی در بخش پایانی، با اشاره به اهمیت علوم حدیث در مباحث مرتبط با فقه و اصول فقه، تأکید کردند علم فقه به دلیل ناکافی بودن کتاب، اجماع و عقل در فرایند استنباط احکام، کاملا وابسته به سنت و احادیث حکایت کننده از آن است. در علم اصول به احادیث متعددی از باب تواتر اجمالی جهت اثبات حجیت خبر واحد استناد میشود. همچنین از روایات، قواعد مهم فقهی چون لا ضرار، حمل فعل مسلمان بر صحت، قاعده جَبّ، تسلیط و مانند آن استنباط میگردد. دانش مهم دیگر، علم کلام است که روایات در آن بسیار اثرگذار بوده و نمونه آن کتب کلامی است که روایات متعددی را در خود داشته و بر پایه این روایات، عقاید اسلامی بنا میگردد. در مباحث نقلی محض چون اثبات امامت خاصه حدیث و دانشهای آن نقش تعیین کننده دارند.
آقای دکتر ایزدی در آغاز سخنان خود به جایگاه مهم فهم صحیح معارف اسلامی اشاره نموده که بدین منظور، حدیث و دانشهای آن جایگاه والایی در شناخت معارف اسلامی دارد. حجم قابل توجهی از روایات در کتب تفسیری وجود دارد و بسیاری از مفسران، آیه «لتبیّن للناس ما نزل الیهم» را اشاره به تفسیر روائی دانستهاند. در واقع با اینکه آیات قرآن روشن است، سؤالاتی حتی برای صحابه در خصوص آیات قرآن پیش میآمده و روایات تفسیری در حل این معضلات راهگشا بوده است. این نشاندهندهی اهمیت حدیث در تفسیر قرآن است تا با قرینه قرار دادن آنها، به تفسیر درست و فهم صحیح از آیات دست یابیم. مفسرین همگی اعتبار خبر متواتر در تفسیر را پذیرفتهاند. حتی علامه طباطبایی که روش قرآن به قرآن را اتخاذ کرده، به روایات متواتر استناد میکند. علاوه بر این، روایات محفوف به قرائن هم مورد پذیرش است. اما مشکل و نزاع اصلی در روایات آحاد است که حجم عمدهی احادیث نیز چنین است. بسیاری از مفسران، حجیت آن را رد کردهاند و در تفسیر به کار نبردهاند. با این حال، علامه طباطبایی در بحثهای روایی المیزان به تبیین اخبار آحاد تفسیری میپردازد. امروزه نظریه غالب، پذیرش اخبار آحاد در تفسیر است. آیت الله خوئی در این زمینه گویند: سیره عقلاء بر پذیرش اخبار ثقات بوده و میان فقهی یا تفسیری بودن آن تفاوت نمیگذارند؛ لذا روایات تفسیری را نباید به کناری گذاشت.
ایشان در ادامه به اهمیت علوم حدیث در علوم مختلف قرآن کریم اشاره داشته و روایات را در علوم قرآنی، بسیار حائز اهمیت دانستند؛ مانند علم اسباب النزول که از طریق روایات صحابه حضرت رسول(ص)و امامان(ع) نقل گردیده و به کتب تفسیری وارد شدهاست. علم قرائت نیز -که در حقیقت به سبب کاستیهای خط عربی در صدر اسلام پدید آمد- بهشکل روایتهایی از قراء و راویان ایشان به نسلهای بعدی منتقل گردید. همچنین روایات نزول قرآن بر هفت حرف است که احراز صحت و نیز فهم درست این روایات نقش مهمی در علم قرائات دارد که خود وابسته به علوم حدیث است. علم دیگر، تاریخ قرآن است که مراد از آن تاریخ مصحف است زیرا در بستر زمان جمع گشته است. نزول دفعی یا تدریجی فرآن نیز در همین قِسم میگنجد. البته نزول دفعی محل اختلاف بوده و افرادی چون شیخ مفید و آیت الله معرفت، مخالف آن هستند؛ گرچه غالبا موافق با آن هستند و دلیل اصلی ایشان، روایات این باب میباشد. علامه طباطبایی هم آن را پذیرفته و سعی نموده تا مؤیداتی از قرآن برای تأیید این نظر جمع آوری نماید. البته در مقابل، مخالفان نیز آن روایات را از سنخ اخبار آحاد دانسته و موضوع را رد کردهاند. مبحث صیانت قرآن نیز وابسته به علوم حدیث است؛ چه اینکه روایات متعددی در این خصوص و یا خلاف آن وارد شده و صحت یا عدم صحت آنها، در موضوع صیانت قرآن از تحریف اهمیت مییابد. در مبحث ناسخ و منسوخ تنها روایات متواتر میتواند کارآمد باشد؛ لذا این علم، نقش عمدهای در باب ناسخ و منسوخ ندارد. در زمینه تأویل آیات، علوم حدیث حائز اهمیت فراوان است. علامه طباطبایی به روایاتی اشاره نموده که آیات را از باب جری و تطبیق، تأویل کرده است. بخش قابل ملاحظه ای از روایات تأویلی، معتبر بوده و باطن آیات را مشخص میسازد.
آقای دکتر ایزدی در بخش پایانی، با اشاره به اهمیت علوم حدیث در مباحث مرتبط با فقه و اصول فقه، تأکید کردند علم فقه به دلیل ناکافی بودن کتاب، اجماع و عقل در فرایند استنباط احکام، کاملا وابسته به سنت و احادیث حکایت کننده از آن است. در علم اصول به احادیث متعددی از باب تواتر اجمالی جهت اثبات حجیت خبر واحد استناد میشود. همچنین از روایات، قواعد مهم فقهی چون لا ضرار، حمل فعل مسلمان بر صحت، قاعده جَبّ، تسلیط و مانند آن استنباط میگردد. دانش مهم دیگر، علم کلام است که روایات در آن بسیار اثرگذار بوده و نمونه آن کتب کلامی است که روایات متعددی را در خود داشته و بر پایه این روایات، عقاید اسلامی بنا میگردد. در مباحث نقلی محض چون اثبات امامت خاصه حدیث و دانشهای آن نقش تعیین کننده دارند.
مطالب مشابه
دفعات مشاهده: 312 بار |
دفعات چاپ: 137 بار |
دفعات ارسال به دیگران: 0 بار |
0 نظر